Czym są fenologiczne pory roku?
Kryteriów podziałów pór roku mamy całkiem sporo. Astronomiczne pory roku wyznaczane są na podstawie daty dni przesileń (zimowego i letniego) oraz równonocy. Dzielą one nasz kalendarz na mniej więcej 4 równe okresy. Meteorologiczne pory roku obejmują zaś 3 pełne miesiące, meteorologiczna wiosna trwa od 1 marca do 31 maja., meteorologiczne lato obejmuje VI, VII i VIII. Analogicznie jest z jesienią oraz zimą. Klimatyczne pory roku zależą zaś od przebiegu temperatury w cyklu rocznym. Czym są zaś fenologiczne pory roku?
Fenologia to nauka, która bada cykliczne zjawiska świecie zwierząt, roślin czy grzybów w zależności od czynników klimatycznych oraz pogody. Cykliczność pór roku ma swoje odzwierciedlenie w świecie przyrody. Wpływa m.in. na wpływa moment wybudzania się zwierząt z zimowego letargu, ma ogromną rolę na czas kwitnienia czy wydawania owoców u roślin, wpływa na okres rozpoczęcia się godów u płazów, gadów czy ptaków.
W Polsce wyznaczania fenologicznych pór roku zazwyczaj stosuje się obserwacje występujących pospolicie roślin.
Dzisiaj opowiemy szerzej o fenologicznej wiośnie, jak dostrzec jej symptomy w lesie, na łącze czy nawet w naszym ogrodzie!
Śnieżyczka przebiśnieg
Zaranie wiosny
To czas, kiedy obserwowane są pierwsze oznaki wegetacji roślin po zimie. Jest to okres bardzo chwiejnej pogody, zazwyczaj poranki są mroźne a w wielu miejscach utrzymuje się jeszcze pokrywa śnieżna. Za oznakę zarania wiosny uznaje się pojawienie się męskich kwiatostanów leszczyny pospolitej (Corylus avellana) oraz olszy czarnej (Alnus glutinosa). Zarówno olsza czarna oraz leszczyna pospolita zaczynają pylić zanim na drzewach pojawią się liście. W runie leśnym w czasie zarania wiosny możemy dostrzec śnieżyczkę przebiśnieg (Galanthus nivalis) roślinę, która potrafi zakwitnąć nawet gdy w koło jest jeszcze całkiem sporo śniegu. Żółte kwiaty podbiału pospolitego (Tussilago farfara) również są oznaką zarania wiosny (chociaż zazwyczaj pojawia się on nieco później niż „leszczynowe kotki”).
Męskie kwiatostany leszczyny pospolitej. (Fot. Tomasz Gawlik)
Kwiaty podbiału pospolitego. (Fot. Tomasz Gawlik)
Przedwiośnie
Pora roku, która w fenologii odpowiada okresowi od początku wegetacji do pełnej wegetacji roślin. W tym okresie potrafią jeszcze zdarzać się przymrozki lub nawet okresy z opadami śniegu. Oznaką przedwiośnia jest występowanie kwiatów pierwiosnka lekarskiego (Primula veris), wśród drzew i krzewów w krajobrazie wyróżniają się kwitnące śliwy tarniny (Prunus spinosa) oraz czereśnie ptasie (Prunus avium), należy dodać, iż drzewa te kwitną, gdy posiadają już liście.
Pierwiosnek lekarski.
Pełnia wiosny
Dojrzała wiosna to czas pełnej wegetacji roślin. Wiele z drzew i krzewów kwitnie, na niektórych już zawiązują się owoce. O dojrzałej wiośnie możemy powiedzieć, gdy pola i łąki nabiorą niebiesko-fioletowych akcentów za sprawą chabrów bławatów (Centaurea cyanus).
Chabry (Fot. Paweł Ciaptacz)
Pełnia wiosny to czas kwitnienia jaskra ostrego oraz dąbrówki rozłogowej. Stosunkowo dobrym wyznacznikiem pełni wiosny jest pojawienie się kwiatów na kasztanowcu pospolitym – w prawdzie nie jest on naszm rodzimym gatunkiem jednak w naszym klimacie dobrze ukazuje późną wiosnę.
Dąbrówka rozłogowa (Fot. Krzysztof Musiał)
Tekst: Tomasz Gawlik