Fenologia
Przedmiotem badań fenologicznych jest cykliczna powtarzalność zjawisk zachodzących w przyrodzie. Nadchodząca jesień to doskonały czas, aby obserwować te niezwykłe zmiany. Warto więc przyjrzeć się bliżej temu, co dzieje się wokół nas. Jesienią proces wegetacji roślin stopniowo zwalnia, a wraz z obniżaniem się temperatury wiele procesów życiowych ulega zahamowaniu.
Jesienna panorama Beskidu Sądeckiego z Tatrami w tle.
fot. Katarzyna Majewska
Wczesna jesień
Wczesna jesień charakteryzuje się niższymi średnimi temperaturami niż lato. Choć dni mogą być jeszcze ciepłe i temperatura może sięgać nawet 25°C, poranki i noce bywają już chłodne, a temperatura często spada poniżej 10°C. Mogą pojawić się również lokalne, przygruntowe przymrozki, choć na tym etapie jesieni nie są one jeszcze typowym zjawiskiem. To doskonały czas na poszukiwanie owoców wielu gatunków drzew i krzewów. Jednym z najbardziej charakterystycznych symboli wczesnej jesieni są kasztany – owoce kasztanowca zwyczajnego, który jest gatunkiem obcym dla naszej flory. W runie leśnym możemy
natomiast dostrzec niewielkie, czerwone owoce borówki brusznicy. Wczesna jesień to także czas kwitnienia roślin, które potrafią zaskoczyć nas swoją wytrwałością. W tym okresie zakwitają między innymi zimowit jesienny oraz bluszcz pospolity. Warto również spojrzeć w niebo. W chłodniejsze dni możemy usłyszeć charakterystyczny klangor i zobaczyć przelatujące nad nami „klucze” żurawi, które rozpoczynają swoją jesienną wędrówkę. Z kolei podczas cieplejszych dni można zaobserwować masowe pojawianie się niektórych motyli z rodziny rusałkowatych, na przykład rusałki pawika.
Jesień (pełna jesień)
Jednym z najbardziej charakterystycznych „objawów” jesieni są przebarwiające się liście drzew. Zielony barwnik – chlorofil – stopniowo ulega rozkładowi. W efekcie coraz wyraźniej widoczne stają się inne barwniki obecne w liściach, które wiosną i latem pozostawały niejako w cieniu chlorofilu. To właśnie dzięki nim jesienny krajobraz zachwyca różnorodnością barw – od żółci i złota, przez pomarańcz i czerwień, aż po brązy. Za te niezwykłe kolory odpowiadają między innymi karotenoidy i ksantofile. O pełnej jesieni mówimy wtedy, gdy większość liści na drzewach jest już przebarwiona. Do gatunków charakterystycznych dla tej fenologicznej pory roku należą przede wszystkim brzoza brodawkowata, lipa drobnolistna oraz klon polny. Pełną jesień często dzieli się na dwa podokresy: złotą jesień oraz jesień bezlistną. Pierwszy z nich zachwyca bogactwem jesiennych kolorów, drugi natomiast przypomina nam, że przyroda przygotowuje się już do zimowego spoczynku.
W Polsce pełna jesień rozpoczyna się zazwyczaj około 5 października i trwa do połowy listopada. W tym czasie średnie temperatury powietrza stopniowo obniżają się do około 5–10°C, a przyroda coraz wyraźniej przygotowuje się na nadejście zimy.
Widok na Ciężkowicko-Rożnowski Park Krajobrazowy z Bruśnika.
fot. Joanna Dragon
W Polsce pełna jesień rozpoczyna się zazwyczaj około 5 października i trwa do połowy listopada. W tym czasie średnie temperatury powietrza stopniowo obniżają się do około 5–10°C, a przyroda coraz wyraźniej przygotowuje się na nadejście zimy.
Tekst: T. Gawlik